کشف دوزیست دریانشین؛ جانوری باستانی که برخلاف هم‌نوعانش هرگز به خشکی پا نگذاشت

کشف دوزیست دریانشین؛ جانوری باستانی که برخلاف همنوعانش هرگز به خشکی پا نگذاشت

دوزیستان امروزی همه فقط در آب زندگی نمیکنند؛ اما فسیل ۲۳۷ میلیون سالهی کشفشده در چین، داستان متفاوتی از گذشتهی زمین روایت میکند.

هیچ جانور دوزیستی امروزه در اقیانوسها زندگی نمیکند. پوست نفوذپذیر این جانوران که برای تبادل آب و گازها ضروری است، معمولاً توان سازگاری با آب شور را ندارد. اما دو فسیل کشفشده در نهشتهای متعلق به اواخر دوره تریاس در چین، از وجود موجودی پرده برمیدارند که شاید یکی از استثناییترین دوزیستان تاریخ بوده باشد؛ جانوری که احتمالاً تمام عمرش را در دریا گذرانده است.

بهگزارش ساینسآلرت، تیمی به سرپرستی لیپین دیائو، زمینشناس، گونهای جدید به نام گروتوراکس ماریتیموس (Gerrothorax maritimus) را معرفی کردهاند. دو فسیل این جانور توسط کشاورزان محلی در شهرستان گوانلینگ کشف شدهاند؛ جایی که سنگهای آن حدود ۲۳۷ میلیون سال قدمت دارند و عمرشان به میانهی دورهی تریاس بازمیگردد.

منطقهای که نمونههای گروتوراکس در آن کشف شدند، در اواخر تریاس کاملاً زیر آب دریا قرار داشت. به بیان دیگر، این جانوران ظاهراً بخشی از یک زیستبوم دریایی بودهاند و در کنار خزندگان دریایی و ماهیهای آن دوران زندگی میکردهاند.

ریوسوکه موتانی، دیرینهشناس در دانشگاه کالیفرنیا دیویس و از نویسندگان پژوهش، میگوید: «ما عمدتاً روی خزندگان دریایی و ماهیهای این منطقه مطالعه میکردیم، اما حالا این دوزیست را هم در اختیار داریم؛ موجودی که عضوی بسیار غیرمعمول از این تبار به شمار میرود.»

هر دو اسکلت تقریباً بهطور کامل حفظ شدهاند

هر دو فسیل بیش از ۳۰ کیلومتر از نزدیکترین جزایر احتمالی فاصله داشتند؛ موضوعی که این احتمال را مطرح میکند که شاید این جانوران هرگز از آب خارج نمیشدند. این فرضیه از آن جهت چشمگیر است که دوزیستان معمولاً به توانایی زندگی در خشکی و آب شناخته میشوند.

برخلاف دوزیستان امروزی، بدن تخت گروتوراکس با صفحات سخت زرهی پوشیده شده بود؛ خصوصیتی که در فسیلهای کشفشده نیز بهخوبی حفظ شده است. پژوهشگران مینویسند: «مشخص نیست که آیا همه دوزیستان نخستین پوستی نفوذپذیر مانند دوزیستان امروزی داشتهاند یا نه، اما حتی اگر چنین بوده باشد، زره بدنی گروتوراکس مانع جذب آب از طریق پوست میشد و این جانور را ناچار میکرد آب را بنوشد و از طریق دستگاه گوارش جذب کند.»

تیم پژوهشی این احتمال را نیز بررسی کرد که اجساد این جانوران پس از مرگ به دریا رانده شده باشند؛ اما وضعیت استثنایی حفظشدگی فسیلها با چنین سناریویی سازگار نیست. هر دو اسکلت تقریباً بهطور کامل حفظ شدهاند و حتی استخوانهای اندامها نیز سر جایشان باقی ماندهاند.

پژوهشگران توضیح میدهند: «بسیار بعید است که این دو موجود بیش از ۳۰ کیلومتر جابهجا شده باشند و همچنان اتصال تقریباً کامل اسکلت خود را حفظ کرده باشند؛ در حالی که اندامها معمولاً از نخستین بخشهایی هستند که از لاشه مهرهداران در دریا جدا میشوند.»

موتانی نیز میگوید: «لاشهها در دریا معمولاً خشک میشوند و پیش از فرورفتن اندامهای خود را از دست میدهند، مگر اینکه فوراً به بستر فرو بروند. اما در این جانوران حتی انگشتان حفظ شدهاند؛ بنابراین احتمالاً نزدیک همان جایی مردهاند که زندگی میکردهاند.»

تحلیل نسبت ایزوتوپهای استرانسیم در استخوانهای فسیلها نیز شواهد بیشتری به نفع زندگی دریایی آنها ارائه کرد. استرانسیم عنصری کممقدار است که در استخوان جانوران تجمع پیدا میکند. نسبت دو ایزوتوپ 87Sr و 86Sr در خشکی از منطقهای به منطقه دیگر متفاوت است، اما آب اقیانوسها در سراسر جهان تقریباً امضای ایزوتوپی یکسانی دارد.

بررسیها نشان داد که استرانسیم موجود در استخوانها با آب دریاهای دوره تریاس سازگار است، نه با سنگهایی که فسیلها در آن دفن شده بودند. به گفته پژوهشگران، محتملترین توضیح این است که این جانوران در طول زندگی خود آب دریا مینوشیدهاند.

کاملترین فسیل کشفشده دستکم ۷۳٫۷ سانتیمتر طول دارد، هرچند بخشی از مهرههای دم آن حفظ نشده است. موتانی میگوید از نظر جرم بدنی، این جانور احتمالاً با سمندر غولپیکر قابل مقایسه بوده، اما برخلاف بدن کشیده سمندرها، پیکری کوتاه، پهن و تنومند داشته است. به باور پژوهشگران، بدن تخت و سنگین، اندامهای ضعیف و زره ضخیم گروتوراکس حرکت روی خشکی را دشوار میکرد؛ اگر اساساً هنوز به خشکی بازمیگشت.

نتایج پژوهش در نشریهی Nature Ecology & Evolution منتشر شده است.