راهنمای جامع مهندسی پرامپت به زبان فارسی
یاد بگیرید چطور با ChatGPT، Claude، Gemini و دیگر مدل‌ها حرف بزنید تا بهترین نتیجه را بگیرید؛ از اصول پایه تا تکنیک‌های حرفه‌ای، با مثال‌های فارسی.
پرامپت خوب چه ویژگی‌ای دارد؟
مدل‌های زبانی ذهن‌خوان نیستند. هرچه درخواست شما روشن‌تر، کامل‌تر و ساختارمندتر باشد، پاسخ بهتری می‌گیرید. یک قانون ساده را به خاطر بسپارید:
اگر همین درخواست را به یک همکار باهوش اما تازه‌وارد می‌دادید، آیا می‌فهمید دقیقاً چه می‌خواهید؟
اگر جواب «نه» است، پرامپت را کامل‌تر کنید.
شش جزء یک پرامپت کامل
| جزء | سؤالی که پاسخ می‌دهد | مثال |
|---|---|---|
| نقش | مدل از چه زاویه‌ای فکر کند؟ | «تو یک ویراستار باتجربه فارسی هستی» |
| زمینه | پیش‌زمینه ماجرا چیست؟ | «این متن برای وب‌سایت یک کلینیک دندان‌پزشکی است» |
| وظیفه | دقیقاً چه کاری باید انجام شود؟ | «سه عنوان جذاب پیشنهاد بده» |
| مخاطب | خروجی برای چه کسی است؟ | «برای والدینی که کودک خردسال دارند» |
| قالب | خروجی چه شکلی داشته باشد؟ | «در یک جدول با دو ستون» |
| محدودیت | چه چیزهایی ممنوع یا لازم است؟ | «حداکثر ۱۰۰ کلمه، بدون اصطلاحات پزشکی» |
لازم نیست همیشه هر شش جزء را بنویسید، اما هرچه کار مهم‌تر باشد، اجزای بیشتری لازم است.
یک مثال: از پرامپت ضعیف تا قوی
ضعیف:
یه متن درباره ورزش بنویس.
قوی:
تو یک مربی بدنسازی هستی که برای مخاطب عام می‌نویسی.
یک متن ۲۰۰ کلمه‌ای برای پست وبلاگ بنویس با موضوع
«پنج حرکت ورزشی ساده برای کارمندانی که تمام روز پشت میز می‌نشینند».
- هر حرکت در یک بند کوتاه با نحوه انجام و فایده‌اش
- لحن صمیمی و انگیزشی
- در پایان یک توصیه ایمنی کوتاه
پرامپت دوم مخاطب، موضوع دقیق، طول، ساختار و لحن را مشخص کرده است؛ در نتیجه خروجی تقریباً بدون ویرایش قابل استفاده است.
تکنیک‌های حرفه‌ای
۱. مثال بدهید (Few-shot)
اگر سبک خاصی می‌خواهید، به‌جای توصیف، نشان دهید. دو یا سه نمونه از خروجی مطلوب را در پرامپت بگذارید و بگویید «با همین سبک ادامه بده».
۲. بخواهید قدم‌به‌قدم فکر کند
برای مسائل منطقی، ریاضی یا تصمیم‌گیری بنویسید: «ابتدا مسئله را مرحله‌به‌مرحله تحلیل کن، سپس پاسخ نهایی را بده.» مدل‌های استدلالی این کار را خودشان انجام می‌دهند؛ درباره‌شان در این راهنما بیشتر بخوانید.
۳. داده را از دستور جدا کنید
وقتی متنی را برای خلاصه‌سازی یا ترجمه می‌دهید، آن را داخل علامت مشخصی بگذارید:
متن داخل گیومه را در سه جمله خلاصه کن:
«...متن...»
این کار باعث می‌شود مدل دستورهای احتمالی داخل متن را با دستور شما اشتباه نگیرد.
۴. به مدل اجازه «نمی‌دانم» بدهید
جمله‌ای مثل «اگر اطلاعات کافی نداری، به‌جای حدس زدن بگو» یکی از مؤثرترین راه‌ها برای کم کردن توهم است.
۵. تکرار کنید، نه از نو
اولین پاسخ معمولاً بهترین نیست. به‌جای نوشتن پرامپت جدید، در همان گفت‌وگو بازخورد مشخص بدهید: «بند دوم خیلی کلی است؛ یک مثال واقعی اضافه کن» یا «لحن را رسمی‌تر کن».
۶. قالب خروجی را دقیق بخواهید
اگر خروجی قرار است در جای دیگری استفاده شود، قالبش را صریح بگویید: جدول، فهرست شماره‌دار، JSON، یا «فقط متن نهایی بدون توضیح اضافه».
نکته‌های ویژه فارسی‌نویسی
- اگر متن طبیعی می‌خواهید، بنویسید: «روان و طبیعی، مثل نوشته یک فارسی‌زبان، نه ترجمه».
- برای متن‌های رسمی از مدل بخواهید نیم‌فاصله و علائم نگارشی را رعایت کند.
- برای اصطلاحات فنی مشخص کنید معادل فارسی می‌خواهید یا اصل لاتین.
- اگر کیفیت فارسی پاسخ ضعیف بود، گاهی نوشتن دستورها به انگلیسی و درخواست «پاسخ به فارسی» نتیجه بهتری می‌دهد.
اشتباه‌های رایج
- پرامپت خیلی کوتاه: «یه مقاله بنویس» تقریباً همیشه نتیجه‌ای کلی و بی‌روح می‌دهد.
- چند درخواست نامرتبط در یک پیام: هر کار مهم را جدا بخواهید.
- اعتماد کامل به ارقام و منابع: آمار، تاریخ و نقل‌قول را همیشه بررسی کنید.
- وارد کردن اطلاعات محرمانه: رمز عبور، اطلاعات بانکی و داده‌های مشتریان را هرگز در چت‌بات‌های عمومی وارد نکنید. راهنمای امنیت و حریم خصوصی را بخوانید.
تمرین کنید
بهترین راه یادگیری، تمرین با نمونه‌های واقعی است. در کتابخانه پرامپت ده‌ها پرامپت آماده فارسی پیدا می‌کنید و در آزمایشگاه پرامپت می‌بینید هر مدل به یک پرامپت یکسان چه پاسخی می‌دهد.